DZIEJE OLIWY Z OLIWEK. POCZĄTKI

Drzewa oliwne i oliwa, jaką pozyskuje się z ich owoców, towarzyszą człowiekowi już od zaranie dziejów. Oliwę z oliwek wykorzystywano zarówno do odprawiania świętych obrzędów jak i w życiu codziennym. Jej zastosowanie było bardzo szerokie. Szybko odkryto, że tłoczona z oliwek oliwa nie tylko wzbogaca smak potraw, ale może służyć również w wielu technikach masażu i w kosmetyce.

Wykopaliska archeologiczne odkrywają przed nami, że produkcja oliwy rozpowszechniona była już w czasach prehistorycznych. W basenie Morza Śródziemnego czy w krajach opisanych w Biblii lub Koranie archeolodzy wydobywają spod ziemi liczne naczynia i narzędzia służące do zbierania i mielenia oliwek – świadczy to o produkcji oliwy w tych częściach świata.

Pochodzenie i pierwsze zastosowanie

Nie wiadomo, gdzie zaczęto uprawiać drzewa oliwne. Istnieją źródła mówiące o dzikich drzewach oliwnych, olea silvestris – gęstych, kolczastych krzewach o małych owocach, mało przydatnych człowiekowi jednak bardzo rozpowszechnionych w basenie Morza Śródziemnego. Z drugiej strony uważa się, ze już w epoce miedzi (4000 lat p.n.e) na Bliskim Wschodzie wyselekcjonowano z krzyżówek oliwek afrykańskich i wschodnich odmianę owoców dużych i mięsistych. Wkrótce oliwki zaczęły być wykorzystywane jako produkt spożywczy. Pozyskiwany z nich olej, metodami jeszcze bardzo prymitywnymi, służył jednak nie tylko jako dodatek do potraw. Szybko odkryto jego właściwości jako balsamu czy paliwa do lamp. Trzeba pamiętać, że medycyna opierała się wówczas w znacznym stopniu na zastosowaniu balsamów do smarowania i leczniczych roztworów do picia (więcej o medycznym zastosowaniu oliwy z oliwek). Co ciekawe, w Babilonii lekarza określało się mianem „asu”, to znaczy „znawcy olejów”. Pierwsze wzmianki o regularnych uprawach drzew oliwnych pochodzą z terenów znajdujących się między Palestyną, Kretą i Egiptem. To właśnie tam stopniowo opracowywano pierwsze technologie pozyskiwania oliwy z oliwek. Z czasem „płynne złoto”, jak mawiał o oliwie Homer, stanie się środkiem płatniczym w ówczesnych transakcjach w Starożytnej Grecji. Istnieją również dowody na obecność oliwy od XIV wieku p.n.e. w północno-wschodniej części Peloponezu. O tym, jak wielką wagę przywiązywano do upraw oliwek świadczą liczne wzmianki w dziełach literackich – oliwa jest na przykład jednym z głównych produktów wymienionych w mitologii czy Biblii.

Transport

Oliwa z oliwek produkowana przez Greków i Fenicjan podbiła basen Morza Śródziemnego. Transportowano ją w ceramicznych amforach lub skórzanych bukłakach. Każde greckie polis posługiwało się innym rodzajem amfor, dlatego łatwo ustalić, skąd pochodził konkretny produkt. Użycie bukłaków było mniej rozpowszechnione, choć dość charakterystyczne. Rolnictwo śródziemnomorskie jest na tyle konserwatywne, że podobny system transportu praktykowany był jeszcze kilkadziesiąt lat temu –w pierwszej połowie XX wieku we włoskiej Ligurii na krótkich dystansach przenoszono oliwę jeszcze w skórzanych bukłakach.

POWRÓT